23-03-09

met spijt in het hart

ik heb haar boeken, geraak er niet altijd door, maar kan me bij het openslaan op een of andere pagina, altijd wel vinden in de gedachtengang... in requiem...

Patricia de Martelaere (1957-2009)

De op 4 maart overleden Patricia de Martelaere was naast een gevierd schrijver een gewaardeerd filosoof, en betrokken bij de oprichting van Filosofie Magazine. Joep Dohmen, hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek, herdenkt haar.

Dankzij een gelukkig toeval heb ik vijfentwintig jaar geleden de promotie van Patricia de Martelaere over David Hume mogen meemaken. Het werd een fascinerend, bijna vier uur durend debat tussen een jonge, ambitieuze studente en drie gearriveerde hoogleraren, Roelants, De Dijn en de Hume-specialist Gabriel Nuchelmans. Een nieuwe ster was verschenen aan het filosofisch firmament.

De Martelaere was betrokken bij de oprichting van Filosofie Magazine in 1993. In het eerste nummer schreef ze de column: Moet men krabben waar het jeukt?, een niet geheel onschuldige boutade over de vraag of filosofie helpt en zo ja waarvoor. Daarmee was de toon gezet. Vanaf Het verlangen naar ontroostbaarheid (1993) heeft zij onophoudelijk de overdreven aanspraken van de filosofie bekritiseerd. Intussen meed zij zelf angstvallig het podium, ze wilde absoluut geen publiek bezit, geen ster zijn. De Martelaere ontwikkelde een eigen stijl: origineel, zorgvuldig, trefzeker, ironisch en kritisch. In het essay van de Maand van de Filosofie in 2002, Wat blijft, veegt ze de vloer aan met de sciëntist die er zeker van is dat alleen hij de wereld begrijpt en voor wie de zin van een zinloze werkelijkheid nu juist in zijn trotse hoogmoed gelegen is. In dat essay treedt ook haar belangstelling voor oosterse filosofie expliciet aan de dag.

De Martelaere deed aan tai-chi en studeerde Chinees. Haar laatste boek was de doorwrochte studie Taoïsme. De weg om niet te gaan (2006). Over de moraal van deze oosterse levensbeschouwing schrijft zij aan het slot: ‘Het heeft geen zin te willen bloeien in de herfst, of te willen overleven in het aanschijn van de dood (…) het niet aanvaarden zal niet alleen de loop der dingen niet veranderen, maar leidt ook niet tot inzicht in de werkelijkheid.’

Op 29 januari kreeg Patricia de Martelaere een eredoctoraat van de Universiteit voor Humanistiek voor haar oeuvre, waarin zij aan filosofie en humanisme een spiegel heeft voorgehouden.

Joep Dohmen

De commentaren zijn gesloten.