05-03-09

interessante activiteit

Nieuwsbrief Ethics.be - Louis Meertslezing

Louis Meerstelezing 2009: Roger Scruton

Met de leerstoel Louis Meerts wil de Lessius Hogeschool in samenwerking met de leden van de Associatie K.U.Leuven en het Overlegcentrum voor Ethiek het debat over gemeenschap, ethiek, politiek en media in Vlaanderen stimuleren. De leerstoel biedt aan internationaal gewaardeerde sprekers de gelegenheid om met scherpe analyses en innoverende inzichten een visie op een goede samenleving uit te bouwen.

Dit jaar zal gastspreker Roger Scruton de leerstoel bekleden. Het thema luidt: 'Wisdom and Cultural Depth - Versus Technical Expertise'.

Op maandag 16 maart opent de leerstoel Meerts met een expertprogramma in Leuven. Op dinsdag 17 maart staan een debat en lezing door Scruton, in Lessius, op het programma.

Lees meer

Het thema

Het humanistisch onderwijs dat in de zestiende eeuw tot ontwikkeling kwam, was gericht op een veelzijdige ontwikkeling. Men leerde jonge mensen hoe ze op een taalvaardige en elegante manier konden participeren in discussies over geschiedenis, politiek, wiskunde en wijsbegeerte. De opleiding veronderstelde ook een religieuze en morele vorming waarin men zelfrespect verbond met deugden zoals eerlijkheid, hoffelijkheid en loyaliteit. Tegelijk probeerde men jonge mensen te boeien door kunst, muziek en poëzie en gold het als vanzelfsprekend dat een gecultiveerd persoon vertrouwd was met klassieke teksten zoals de Ilias, de gedichten van Vergilius, de historische werken van Thucydides, Livius of Tacitus en traktaten zoals De Officiis van Cicero of de Ethica Nicomachea van Aristoteles. Het humaniora ideaal werd vooral in colleges gekoesterd, maar ook in het hoger onderwijs en aan de universiteit werd er op verder gebouwd. Elke intellectueel werd geacht zijn klassiekers te kennen. Waarom heeft men dit klassieke humaniora-ideaal dat in het hoger onderwijs werd verdiept en verbreed, verloochend?

Een van de redenen waarom ‘cultuur’ zoals die vanuit het klassieke humaniora-ideaal werd gedefinieerd in de verdrukking is gekomen, heeft te maken met het feit dat men aanneemt dat iedereen voor zichzelf moet kunnen uitmaken wat aan een levensstijl kwaliteit verleent. Vandaag wordt het als ongepast beschouwd om openlijk te beweren dat sommige mensen in moreel of esthetisch opzicht stompzinniger keuzes maken dan anderen, omdat alle mensen evenwaardig zijn, wat voor smaken en voorkeuren ze ook cultiveren. Preferenties kunnen ‘anders’ zijn, maar noem ze nooit ‘lager’, ‘hoger’, ‘beter’ of ‘slechter’. De overtuiging dat het geloof in de evenwaardigheid van elk individu niet mag worden beschadigd, heeft vorm gegeven aan de actuele vooronderstellingen van waaruit zowel private als publieke organisaties worden gerund. Kranten, openbare omroepen, onderwijsinstellingen, culturele verenigingen zetten zich niet langer in voor de promotie van specifieke culturele, morele of politieke idealen. Ze passen hun aanbod aan de vraag aan. In de onderwijssector betekent dit dat men opleidingen biedt in functie van de verwachtingen van studenten of afstemt op de nood aan specifiek geschoold personeel. Om de sereniteit van de vrijblijvende verstandhouding te respecteren en de mogelijkheid dat elke optie gelijkwaardig is open te laten, laat men het in het midden wat in cultureel, esthetisch of moreel opzicht belangrijk is om over te dragen. Wie het klassieke cultuurideaal bepleit en zonder terughoudendheid tracht aan te tonen waarom een bepaalde voorkeur dwaas of onzinnig is, zal men spontaan onderbreken, voor de gek houden of negeren. Als dergelijke anachronistische bollebozen hardleers zijn, zal men hun nostalgie, paternalisme of elitarisme verwijten.

Roger Scruton is een van de weinige auteurs die zich door dit soort tegenkantingen niet laat intimideren. Op de vraag of het verantwoord is dat de canon van klassieke teksten uitsluitend door dode, blanke, Europese mannen werd geschreven, antwoordt hij dat er in principe niets mis is met dode, blanke, Europese mannen. De klassieke literatuur was uitgesproken multicultureel. De Hebreeuwse bijbel, de Griekse heldenverhalen, de Arabische Vertellingen van 1001 nacht boden een veel rijker multicultureel perspectief dan het soort cultuurloos multicultureel curriculum dat vandaag wordt gepromoot. Volgens Roger Scruton is de overdracht van klassieke cultuur belangrijk om mensen vertrouwd te maken met hun erfgoed en hun zo de mogelijkheid te bieden zich te identificeren met de samenleving en met de traditie waarvan ze deel uitmaken. Volgens hem moet het onderwijs op de eerste plaats dienen om kennis te verspreiden, en niet om sociale gelijkheid te bevorderen. Zijn opvatting over de betekenis van cultuur sluit daarin aan bij het idee van Von Humbold, die cultuur onderscheidt van beschaving. Beschaving wordt opgevat als de uiterlijke aanpassing aan de eisen van de samenleving, terwijl cultuur juist belangrijk is omdat ze het individu de mogelijkheid geeft zich innerlijk te ontwikkelen door kunst, religie en zelfreflectie. Het gaat er niet om mee te kunnen praten in de juiste salons, maar om een volwaardige, praktische kennis van jezelf in de wereld. In deze zin is cultuur even belangrijk als wetenschap.

De vragen die we Scruton voorleggen, hebben betrekking op de relatie tussen cultuur en onderwijs. Wat voor onderwijsinstellingen hebben we nodig als naast een technische opleiding ook culturele vorming belangrijk is?

De gastspreker

Roger Scruton is filosoof, publicist en landbouwer. Zijn bijdragen over wijsbegeerte en cultuur worden op internationaal vlak sterk gewaardeerd. Scruton verzet zich tegen de idee dat de waarde van tradities moet worden gerelativeerd, dat alle culturele levensstijlen evenwaardig zijn en dat autoriteit en taboes alleen maar hinderlijk zijn. Hij verwijt progressieve intellectuelen die zich laten leiden door een ondoordacht ideaal van vrijheid en vooruitgang, kortzichtigheid en komt op voor klassieke vorming. Cultuur is immers een vindplaats voor morele wijsheid en kan niet zomaar worden afgedaan als de erfenis van ‘dead white European males’.

Programma dinsdag 17 maart

16.00 uur

Debat over algemene vorming en hoger onderwijs, met studenten, docenten en beleidsverantwoordelijken van de Associatie K.U.Leuven

18.30 uur

Verwelkoming door prof. dr. Flora Carrijn, algemeen directeur Lessius Hogeschool

Inleiding door prof. dr. Arnold Burms, K.U.Leuven
Lezing door prof. dr. Roger Scruton
Discussie met het publiek, geleid door radiomaker Jean-Pierre Rondas

20.30 uur

Receptie

Locatie: Lessius Hogeschool, Campus Sint-Andries, Sint-Andriesstraat 2, Antwerpen

Inschrijving

Gelieve in te schrijven bij voorkeur online via http://www.leerstoelmeerts.eu. De toegang is gratis. Het namiddagdebat is in het Nederlands, de avondlezing en aansluitende discussie zijn in het Engels.

De commentaren zijn gesloten.